Danışanlar için bilgiler |

Danışanlar için bilgiler



Danışanlar için bilgiler

Psikoterapi ve psikoterapist, psikiyatri ve psikiyatr/psikiyatrist nedir, kimler psikolojik yardım almaya gelir?

DANIŞAN/ DANIŞANLAR İÇİN AÇIKLAMALAR

  1. Terapi ya da psikoterapi nedir?
    1. Terapi iyileşme demektir. Psikoterapi ruhsal/psikolojik/zihinsel (ben zihinsel ya da nörolojik terimlerini tercih ederim, hatta parçacık dünyasında değişiklikler’i) iyileşme anlamına gelir.
  2.  Travma nedir?
    1. Travma yara, yaralanma, incinme gibi anlamlara gelen bir sözcüktür. Psikolojik travma, mikrotravma (micro-trauma) ya da PTSD nedenlerinde olduğu gibi büyük yaralanmalarla oluşabilir. Mikrotravma ya da küçük travmalarla tekrarlı karşılaşmak kişilik bozukluklarına ya da zorlayıcı kişilik örüntülerine neden olurken, makro travmalar eğer bir iki kez karşılaşmışsak stress ve anksiyeteye neden olma olasılığı daha fazladır. Psikolojik her türlü destek isteyen durumu kıyaslamak doğru değildir. Çünkü herkesin yaşadığı kendisine çok ağır/acı gelmektedir ve fizyolojik ağrı bozukluklarında olduğu gibi, psikolojik ağrı/acılar da kişiseldir, yaşayan için çok zorlayıcı ve acı vericidir. Bu nedenle bir bireyin yaşadığı sıkıntının ötekinden daha az ya da çok olduğunu söylemek uygun olmayabilir. Bu bağlamda, mikro travmaların neden olabileceği örüntüler kadar, PTSD ya da TSSB da çok aşırı zorlayıcı olabilmektedir.
  3. Kimler psikoterapiye geliyor?
    1. Yalnızlık yaşayanlar,
    2. Öfke problemleri yaşayanlar,
    3. Aşırı kıskanç olanlar,
    4. Çok kıskanıldıklarını ve haklarının yendiğini düşünenler,
    5. Hiç bir şeyden zevk alamayanlar,
    6. Çok üzgün hissedenler,
    7. Geçmişlerinde belli zamanları hatırlayamayanlar,
    8. Terkedilmeye katlanamayan ve hatta genel olarak terk edildiklerine inananlar,
    9. Özgüven sorunu olanlar, toplum içinde ya da önünde kendilerini “kötü” hissedenler,
    10. Nefesleri tıkanıp “öleceğim” zannedenler,
    11. Madde kullanımından vazgeçmek isteyenler,
    12. Kendilerine tekrar güvenip kimsenin desteği olmadan ayakta durmak isteyenler,
    13. Çocuk sahibi olamayanlar,
    14. Çok zalimce davranılanlar,
    15. Taciz edilenler, istismar edilenler (taciz ve istismar yalnızca cinsel taciz istismar değildir, duygusal ve fiziksel/duygusal istismar ve ihmal de bu konu içindedir)
    16. İhmal edilenler, evlatlık verilenler, istenmeyen çocuk olanlar,
    17. Mobbing mağduru olan ya da olduğunu düşünenler,
    18. Neden çevremdekiler gerektiği gibi davranmıyor diyenle
    19. Aile okul/öğretmen vb tarafından yönlendirilenler
    20. Bu sorunlar dışında da psikoterapi yardımına ihtiyaç duyan bireyler olabilmektedir.
  4. Koçluk psikolojik danışma psikoterapi, psikolog, psikolojik danışman, psikiyatr / psikiyatrist nedir / kimdir?
    1. Koçluk psikolojik danışma, psikoterapi, psikiyatrik yardım bir doğru üstünde gösterilebilir.
  1. Koçluk: Kişisel olarak belirlemiş olduğu belirli bir hedefe ulaşma doğrultusunda (örneğin pilotluk ya da tır şoförlüğü sınavında başarılı olmak) kişiler arası ilişkiler ve psikolojik yardım araçları kullanılarak bireyin hedefine ulaşabilmesi için verilen destek hizmeti olarak tanımlanabilir. Yardım alan bireyin herhangi bir psikopatolojisinin bulunmadığı, amacının net olduğu, ulaşılabilir olduğu, sağlıklı olduğu varsayımlarına dayanır.
  2. Psikolojik danışma: Bireyin belirli ya da belirsiz bir psikolojik ihtiyacı söz konusudur. Ulaşmak istediği hedef daha psikolojiktir. Bununla birlikte her türlü psikolojik yardımda olduğu gibi somut ve ulaşılır hedefleri vardır. Örneğin süreç sonunda grup önünde kaygılarına odaklanmadan yalnızca anlatmak istediği konulara odaklanarak ifade etmek, asansöre binip son kata çıkabilmek gibi. Bu örneklerden de anlaşılabileceği gibi nerede psikolojik danışmanın bittiği ve nerede psikoterapinin başladığı çok net olamayabilir. Psikolojik danışma psikoterapiye göre daha şimdi ve gelecek odaklı, daha az geçmiş ve çocukluk ve ergenlik farkındalıklarına ihtiyaç duyulan daha kısa sureli bir müdahaledir. Sınav kaygısıyla başa çıkma veya grup önünde rahat konuşabilme gibi.
  3. Psikoterapi: Sınav kaygısıyla başa çıkma ve grup önünde rahat konuşabilme gibi psikolojik danışmanın da konusu olan bu iki konuyla psikolojik danışma ve psikoterapi arasında bir ayrım yapmak gerekirse, bu iki konunun temeli çocukluk yaşantılarında tekrar eden örüntülerse daha çok psikoterapiye yönelmiş oluruz. Ancak son zamanlarda ve sadece öğrenmeyle ilişkiliyse daha çok psikolojik danışma diyebiliriz. Ancak sınırı belirlemek oldukça zordur. Çünkü her ikisi de aynı kuram ve teknikleri kullanır. İşin ilginç ve bir o kadar da karmaşık yanı, akademik olma yolundaki güncel koçluk da sosyal hizmet ya da sosyal çalışma alanlarında da yardım süreci, psikolojik danışma gibi aynı kuram ve tekniklerden yararlanmaktadır.
  4. Psikiyatr / Psikiyatrist: Tıp eğitimi üzerine 4 yıllık temel nöroloji ve psikiyatri, psikiyatrik farmakoloji derslerini de içeren uzmanlık eğitimi sonucunda alınan unvandır. Bu bağlamda özellikle ülkemizde işgünü içi hasta yoğunluğu dikkate alındığında kesitsel (hastanın ve/veya hasta yakınının o anda anlattığı semptomlara dayalı olarak) çok çabuk ve bir o kadar da kesitsel anlamda doğruluk oranı yüksek, tanı koyma ve farmakolojik (Pharmacotherapy) müdahale anlamında, hiç incelenmemesine rağmen Türkiye’de hastaneler ve muayene koşulları göz önüne alındığında başarı oranının “hasta görme zamanı/ tanı doğruluğu” açısından yüksek başarı oranının olduğu düşünülmesi mümkün olabilecek bir tıp doktorluğu unvanıdır. Tabii ki bu hipotezin test edilmesi gerekir. Bununla birlikte her “psikiyatr/ psikiyatrist” tıp doktoru aynı zamanda psikoterapist değildir. Psikoterapist olsun ya da olmasın, tanı koyma ve tedavi süreçlerinde ilaç verebilme (farmakoterapi) yeterliği, yalnızca psikiyatristlere aittir. Bir başka deyişle psikiyatristler tanı ve farmakolojik tedavi konusunda uzmandırlar. Bazı tıp fakültelerinde psikoterapi yeterliği kazandıracak öğretim elemanları olmasına karşın, bazı üniversiteler söz konusu öğretim elemanlarına sahip olamamaktadır. Bu nedenle ülkemizde her tıp fakültesi psikiyatri bölümlerinin aynı zamanda ulusal ya da uluslar arası psikoterapist (hangi ekol / okul olursa olsun) yetiştirme standartlarını yerine getirmesi son derece önemli bir ihtiyaçtır.
  1. Psikoterapist kimdir, psikoterapi nedir, psikoterapistin eğitimi nedir?
    1. Gelişmiş ülkeler olarak adlandırılan ve psikoterapist unvanının verildiği ülkelerde bu unvan farklı şekillerde verilebilmektedir. Bazı ülkelerde beşeri bilimler (humanities) fakültelerinden mezun olanların psikoterapi sertifikalarını tamamlamaları ile bu unvan elde edilirken (500 ile 1000 saatlik kredilerin tamamlanması ve bu krediler içinde 50 ile 100 ve çok daha fazlası gibi süpervizyon almaları, yani doktoralı bir “usta”nın gözetiminde hasta/danışan görmeleri ve geribildirim almaları); bazı ülkeler yalnızca psikoloji PDR (psikolojik danışma ve rehberlik) ya da psikiyatri mezunlarının bu eğitimleri aldıktan sonra psikoterapist olmalarına izin vermektedir. Ancak yaygın olan, tıp fakültesi mezunu, psikiyatri uzmanlığını yapmış, psikoloji mezunu, PDR/psikolojik danışma ve rehberlik mezunu, psikiyatri hemşireliği mezunu, sosyal hizmet ya da sosyal çalışma mezunu kişilerin ülkelerin yasal standartlarına göre süpervizyonlu psikoterapi sertifikalarını (üniversite ya da ulusal ya da uluslar arası kabul gören derneklerin onayladığı) tamamlamaları halinde bu unvanı almaya hak kazanmış olmalarıdır. Kısaca kredisi ulusal ve/veya uluslar arası düzeyde belirlenmiş, teorik temel üzerine uygulama pratiğinden geçmeleri ve bu uygulamalarda “usta” kişiler tarafından eğitilmiş olmaları gerekmektedir.
    2. Ülkemizde uluslar arası düzeyde bu eğitimi veren bazı dernek bağlantılı okullar şunlardır:
      1. CBT (Cognitive Behavior Therapy, Bilişsel Davranışçı Terapi, Kognitif Davranışçı Terapi) ve ilişkili okullar (schema therapy / şema terapi; mindfullness farkındalık / bilinçli farkındalık; self-compassion / öz şefkat; acceptance and commitment therapy / kabul ve kararlılık terapisi; dialectic behavior therapy / diyalektik davranış terapisi); Positive Psychotherapy / pozitif psikoterapi; Psychonalytic Psychotherapy / psikoanaliz / psikoanalitik psikoterap Şu an uluslar arası sertifika vermemekle birlikte her an uluslar arası sertifika verme potansiyeline sahip Bütüncül psikoterapi). Ayrıca uluslar arası düzeyde aile seks ve oyun terapileri sertifikaları vermeye yetkili başka kuruluşlar da mevcuttur.
  2. Psikoterapistler ne yapar?
    1. Psikoterapist en genel anlamıyla danışanın geçmiş, bugün ve gelecek arasında rasyonel (en azından bildiğimiz bu evrene göre rasyonel) bağlantılar kurmasına yardımcı olur.
    2. Yardımcı olabilme potansiyeli yüksek bir psikoterapistin hiç bir kültürel temanın etkisinde kalmadan ama danışanının kültürüne duyarlı (“kültür” sözcüğünün anlamı için lütfen bkz. Türkçe sözlük) bir perspektif geliştirme kapasitesinin olması beklenir.
    3. Örneğin Katolik, Protestan, Ortodoks, Şafii ya da Alevi, deist, ateist, ya da gay (lezbiyen, gay, biseksüel) bireylerin duygularının hiç de farklı olmadığını, ancak kavramlarının ve yaşam biçimlerinin farklı olduğunu ve bu yaşam biçimlerinin ne olduğunu ve neden öyle olduğuna ilişkin danışanıyla birlikte geliştirdiği doğrulanabilir ya da yanlışlanabilir hipotezleri geliştirme kapasitesine sahip olması beklenir (-meli, -malı konuşmaları bu makalenin içeriğinin dışındadır).
    4. Bu, buna benzer ya da bundan farklı her tür anlayış inanç ya da yaşam biçimlerinin hiçbirine tepeden bakmama yeteneğine sahip olması istenir.
  3. “Terapi” “psikoterapi” okulları
  1. Psikoanalitik kuram ve psikodinamik temelli okullar
    1. Freud Ericson
    2. Adler
    3. Nesne ilişkileri Mahler, Klein, Sullivan, Bowlby, Ainsworth
    4. Kohut ve Kernberg
    5. Lacan
    6. Diğer (BIEP/Brief Intensive Emergency Psychotherapy Leopald Bellack, Pozitif psikoterapi, Nassret Pessechkian)
    7. Sanat terapileri
  2. İnsancıl yaklaşım, Gestalt ekolü ve varoluşçuluk
    1. Carl Rogers ve Birey Merkezli Terapi (Person centered Psychotherapy)
    2. Fritz Perls ve Gestalt Terapi (Gestalt Therapy)
    3. Psikodrama (Psychodrama)
    4. Victor Frankl ve logoterapi (Logotherapy)
    5. Irwin Yalom ve Yeni Varoluşçuluk (New Existentialist Psychotherapy)
  3. Bilişsel Davranışçı temelli okullar
    1. Davranışçılık ve Bilişsel kuram
    2. Bilişsel davranışçılık (CBT ya da KDT ya da BDT)
    3. Yeni kuşak Bilişsel davranışçı yaklaşımlar
      1. Diyalektik davranış Terapisi
      1. Mindfullness
      2. Öz-şefkat Terapisi
      3. Şema Terapi
      4. Kabul ve Kararlılık Terapisi
  1. Entegratif yaklaşımlar
    1. Bütüncül psikoterapi
    2. Entegratif kuram
    3. Psikohipnoterapi
    4. Günümüz EMDR yaklaşımı
  2. Çocuk ve ergen terapileri
    1. Oyun terapisi (Genel)

Entegratif oyun terapisi

Bilişsel davranışçı çocuk terapisi

  1. Sistemik yaklaşımlar
    1. Seks terapisi
    2. Çift, evlilik ve aile terapileri
  1. Psikopatoloji / Psikolojik bozukluklar/örüntüler
    1. Anksiyete ya da kaygı bozuklukları
      1. Yaygın / genellenmiş / anksiyete bozukluğu
      2. Travma sonrası stres bozukluğu (Post traumatic stress disorder)
      3. OKB / OCD / obsesif kompulsif (takıntılı zorlantılı) bozukluk
      4. Panic disorder and panic attack (panik bozukluk ve panik atak)
      5. Fobiler
    2. Affectif / affective / duygudurum bozuklukları
    3. Şizofreni (schizophrenia)
    4. Diğer Psikotik bozukluklar
    5. Uyku bozuklukları (sleep disorders)
    6. Cinsel bozukluklar
    7. Bağımlılık (madde bağımlılığı) HASTALIĞI (BAĞIMLILIK BİR HASTALIKTIR!)
    8. Kişilik bozuklukları
      1. Borderline / sınır kişilik bozukluğu
      2. Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu
      3. Şizoid, şizotipal, histrionic kişilik bozuklukları
      4. Narsisist / narsist kişilik bozukluğu
      5. Paranoid kişilik bozukluğu, Bağımlı kişilik bozukluğu
    9. Kişilik örüntüleri (kişilik bozukluğu patolojik zorluklar ve örüntüler içerirken, örüntüler daha yumuşak görünümlü ama bireyde işlevselliği çok ciddi bozmasa da zedeleyen kişilik yapıları olarak değerlendirilebilir).
  • Psikoterapi yardımı alanların genel profilleri ve sorun yığılımları
  1. Çocukla ve ergenle ilgili genel sorunlar
    1. Davranış problemleri
    2. Yalan söyleme, uydurma (mitomani olan ve olmayan tür)
    3. Tırnak parmak yeme (OKB /OCD)
    4. Saç, tüy yolma (ve bazen bunları gizleme; OKB /OCD, trikotillomani)
    5. Gece korkuları
    6. Çabuk öfkelenme, Öfke nöbetleri
    7. Ayrı yatamama / karanlık korkusu / tek başına tuvalete bile gidememe
    8. Kıskançlık
    9. Tembellik sorumluluk almama
    10. Karşı gelme
    11. Kayıplar (ebeveyn, anne, baba kayıpları, yakın bakım veren kayıpları, ev hayvanı kayıpları vb)
    12. Eşyalarından ayrılamama (kayıp ve yas tepkileri verme)
    13. Utangaçlık, sosyal ortamlara girememe, çekingenlik
    14. Sınav kaygısı,
    15. Grup önünde konuşma vb yapmakla ilgili kaygı (performans kaygısı)
    16. Arkadaşlarına /sınıftakiler oyun arkadaşları uyum sağlamama, saldırma, küsme
    17. Çok konuşma
    18. Bencillik, empati kuramama, diğerlerini / çevresindekileri / kardeşleri / arkadaşları anne babayı anlamama,
    19. Autism spectrum disorders / otistik spektrum bozuklukları
    20. Hayali arkadaş
    21. Mental retardasyon

 

İzmit Terapi Dr Ümit Sahranç İzmit Psikoterapi Ümit Sahranç Kocaeli Terapi Psikolog Psikoterapist Öğretim Üyesi Dr Travma Taciz ististmar ihmal kişilik bozukluğu anksiyete panik atak performans anksiyetesi Ümit Sahranç Dr